Stowarzyszenie apostolsko-maryjne założone przez św. Maksymiliana Marię Kolbego OFMConv. w 1917 roku w Rzymie, początkowo pod nazwą „Milicja Niepokalanej”, a od 1938 roku „Rycerstwo Niepokalanej”. Celem ruchu była troska o nawrócenie grzeszników, ateistów, nieprzyjaciół Kościoła oraz zjednoczenie chrześcijan.
Podczas swoich studiów teologicznych w Rzymie, Maksymilian Maria Kolbe odczuł potrzebę założenia stowarzyszenia maryjnego mającego na celu osobiste uświęcenie oraz nawracanie, a bezpośrednim impulsem była chęć obrony Kościoła przed atakami ówczesnej masonerii oraz innych antychrześcijańskich organizacji.
Zebranie założycielskie odbyło się w Rzymie 16 października 1917 roku. Dwa lata później, po powrocie do Polski, św. Maksymilian poświęcił się rozwijaniu swojego dzieła najpierw wśród franciszkanów, potem też wśród ludzi świeckich. W 1922 roku wydano pierwszy numer „Rycerza Niepokalanej” – organu prasowego stowarzyszenia, a w 1927 założono klasztor, na cześć Maryi nazwany Niepokalanowem, wówczas największy i najliczniejszy klasztor na świecie, będący siedzibą władz stowarzyszenia.
W latach 1931-35 o. Kolbe wraz z braćmi wyruszyli na misje do Japonii, gdzie założyli klasztor i wydawali „Rycerza Niepokalanej” w języku japońskim. Od 1938 roku wydawane jest przez franciszkanów z Niepokalanowa 9 czasopism, działa prywatna radiostacja oraz rozpoczęta jest budowa lotniska. Przed wybuchem II Wojny Światowej „Rycerstwo Niepokalanej” liczyło 750 tysięcy członków na całym świecie. Rozwoju ruchu nie spowolnił wybuch wojny ani męczeńska śmierć założyciela w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu w 1941 roku, dopiero lata powojenne przyniosły zahamowanie rozwoju ruchu.
Charyzmat Rycerstwa jest na wskroś maryjny, a duchowość odnoszona zwłaszcza do przywileju niepokalanego poczęcia i poświęcenie się Maryi Niepokalanej wyróżniają ruch na tle innych stowarzyszeń maryjnych.
Pierwszym, głównym celem Rycerstwa Niepokalanej, jest zadanie wychowawcze w stosunku do swoich członków, których ruch prowadzić ma do świętości, natomiast kolejnym celem jest nawracanie ludzi stojących daleko od Boga i nie żyjących w łączności z Kościołem. Charakterystyczne dla stowarzyszenia jest wykorzystywanie w apostolacie wszelkich dostępnych i godziwych środków (według zaleceń św. Maksymiliana): nadprzyrodzonych, do których należy między innymi świadectwo życia, modlitwa, pokuta i praca oraz naturalnych, czyli prasy, radia, telewizji, nauki, literatury, kultury, sztuki, polityki, przy czym wybór środka zależny jest od stanu życiowego członka Rycerstwa Niepokalanej. Innych będzie używała osoba świecka, innych kapłan i zakonnik.
Statut stowarzyszenia zatwierdzony został po raz pierwszy w 1975 roku na pięć lat, po czym w 1980 roku potwierdzony. Każdy członek Rycerstwa nosi na szyi „cudowny medalik” z wizerunkiem Maryi Niepokalanej, przekazany przez Maryję św. Katarzynie Labouré podczas objawień w 1830 roku i realizuje ideały stowarzyszenia według jednego z trzech modeli: RN-1 (podstawowy), w którym członkowie działają indywidualnie, spontanicznie, według warunków swojego życia, RN-2 – zorganizowane koła prowadzące akcje planową i programową lub RN-3 (najważniejszy), do którego przynależą osoby, które chcą i mogą całe swoje Zycie podporządkować apostolstwu Rycerstwa Niepokalanej.
Najwyższym moderatorem ruchu jest przełożony generalny Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych (franciszkanów), siedzibą macierzystą jest Rzym, a Centrala Narodowa Rycerstwa Niepokalanej w Polsce znajduje się w Niepokalanowie. Do ruchu na całym świecie należy ponad 4 miliony osób.
Pod wpływem działalności Rycerstwa Niepokalanej powstały różne dział odnowy życia religijnego (między innymi Krucjata Wstrzemięźliwości oraz Ruch Światło-Życie) oraz instytuty świeckie i instytuty życia konsekrowanego.
Na podstawie „Leksykonu duchowości katolickiej”
