Pierwotnie szkaplerz była to wierzchnia szata, zakładana przez zakonników na habit podczas prac ręcznych. Z biegiem czasu niektóre zakony (np. cystersi) wprowadzili go do codziennego stroju. Na przełomie XII i XIII wieku nabrał symbolicznego znaczenia, zmieniła się forma szkaplerza, tak, żeby dwa nieduże zszyte kawałki płótna można było nosić pod habitem. Od tego czasu zaczęli go nosić tercjarze jako znak przynależności do zgromadzenia.

Z noszeniem szkaplerza wiąże się prawo uzyskiwania specjalnych odpustów cząstkowych i zupełnych w niektóre święta (np. 16.05, 16.07, 20.07, 1.10, 15.10, 14.11 i 14.12) oraz w dniu wpisania do bractwa szkaplerznego.