Stowarzyszenia, zwane również Tercjarzami (łac. tertius – trzeci), których członkowie uczestniczą w nich w duchu określonego instytutu zakonnego. Tercjarzami mogą być zarówno świeccy katolicy jak i duchowni diecezjalni. Słowo zakon w nazwie stowarzyszenia oznacza dzisiaj wspólnotę związaną szczególnymi więzami z wybraną rodziną zakonną, przy czym regułą jest, że kierownictwo duchowe oraz jurysdykcje sprawują władze pierwszego zakonu (zakon męski).

Początki tercjarstwa sięgają średniowiecza, kiedy ludzie chcący osiągać większą doskonałość chrześcijańską podejmowali publicznie praktyki pokutne i zobowiązywali się do ich zachowania przez całe życie. Z tego powodu zwano ich pokutnikami albo konwersami. Pokutnicy zaczęli z czasem wiązać się z wybranymi zakonami i żyć ich charyzmatem, jednak bez wstępowania do wspólnoty klasztornej. W XIII wieku pojawiły się pierwsze regulacje zatwierdzające istniejące trzecie zakony. Często świeckie wspólnoty tercjarskie przekształcały się w Trzecie Zakony Regularne. Do czasów V Soboru Laterańskiego w 1516 roku tercjarze cieszyli się przywilejami nadanymi duchowieństwu.

W XVII wieku nastąpiło odrodzenie idei tercjarstwa, związane z ruchem poreformacyjnym, członkowie stowarzyszenia na nowo mogli cieszyć się przywilejami nadanymi duchowieństwa oraz łaskami danej rodziny zakonnej. Przełom XIX i XX wieku przyniósł kolejny wzrost popularności trzecich zakonów, związany z zachętami kierowanymi do wiernych przez papieży oraz z uaktywnieniem się ludzi świeckich w Kościele.

Dawniej tercjarstwo definiowano jako życie zakonne poza murami klasztoru, natomiast dzisiaj podkreśla się świecki stan i charakter tercjarzy, wraz ze wszystkimi tego konsekwencjami (zarówno jeśli chodzi o posłannictwo jak i ubiór definiujący łączność z daną rodziną zakonną – kiedyś tercjarze nosili habity, dzisiaj nie).

Trzecie Zakony spośród innych wspólnot wyróżnia życie według określonej tradycji duchowej rodziny zakonnej, do której należy stowarzyszenie.

Obecnie zatwierdzone są następujące Trzecie Zakony: augustianie (ponad 160 tyś. członków), dominikanie (ok. 70 tyś. członków), franciszkanie (ponad 430 tyś. członków), Fratres Minimici św. Franciszka z Paoli (ok. 3 tyś. członków), karmelici (20 tyś. członków), karmelici bosi (ok. 22 tyś. członków), maryści (20 tyś. członków), mercedyści (5 tyś. członków), oblaci św. Benedykta, premonstratensi, serwici oraz trynitarze.

_{Na podstawie „Leksykonu duchowości katolickiej”}